Logo Gmina Adamów

menu

Licznik odwiedzin

W tym miesiącu: 2711
W sumie: 98757

Bondyrz

BONDYRZ, gm. Adamów, pow. Zamość Wieś położona na zachodnim skraju gminy Adamów, nad rzeką Wieprz, w obrębie Roztocza Środkowego.

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z roku 1620 (B. Czopek 1988, s. 160). W 1670 roku wieś należała Piotra Latyczyńskiego (APL, Ks.GKrasn., nr 11, s. 216-218), a w roku 1788 wieś była już w dobrach adamowskich hrabiego Antoniego Fortunata Tarnowskiego i dzieliła zapewne odtąd ich losy. Antoni Fortunat Tarnowski (zm. 1831 r.), ożeniony z Zuzanną Jełowiecką w 1814 roku podzielił swoje dobra pomiędzy trzech synów: Antoniego, Jan i Feliksa Adamów (i zapewne Bondyrz) trafił wówczas w ręce Feliksa, który w 1827 roku sprzedał majątek bratu Antoniemu za 399 600 złp. Ten ostatni założył dla dóbr odrębną księgę hipoteczną i w roku 1828 wraz z Potoczkiem, Bondyrzem, Szewnią i Trzepiecinami przystąpił do Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego. Po śmierci Antoniego Tarnowskiego w 1840 roku dobra adamowskie przejął jedyny jego syn Jan Chrzciciel Tarnowski. Do 1893 roku Adamów należał do Jana Aleksandra Tarnowskiego, a następnie dobra Adamów i Bondyrz w równych częściach przeszły w ręce jego córek: Natalii z Tarnowskich Tyszkiewicz oraz Marii Tarnowskiej. Według rejestru pomiarowego z 1903 roku Bondyrz należał wraz z folwarkami w Bliżowie, Adamowie, Czarnowodzie i Szewni do dóbr Adamów. Po śmierci Natalii w 1904 roku Maria z Tarnowskich Łosiowa (zm. 1942 r.) została jedyną właścicielką tych dóbr. Łosiowie mieszkali w Piotrowicach pod Lublinem, natomiast w Adamowie przebywał ich syn Adam Andrzej Maria Łoś, który został pełnomocnikiem matki na te dobra. W 1939 roku Adam Łoś jako podporucznik wziął udział w wojnie obronnej i dostał się do niewoli niemieckiej. Został osadzony w Neubrandenburgu. Po śmierci matki w 1942 roku udzielił swemu stryjecznemu bratu Adamowi Łosiowi, synowi Stanisława, całkowitego pełnomocnictwa na posiadane dobra. We wrześniu 1944 roku dobra te przejęto na cele reformy rolnej (D. Kawałko 1982, s. 1-2; W. Bondyra 1993, s. 15).

Spis z 1827 roku notował wieś w powiecie zamojskim i parafii Krasnobród. Liczyła wówczas 66 domów i 452 mieszkańców (Tabela..., t. I, s. 28). W 1840 roku Bondyrz należał do unickiej parafii w Suchowoli (F. Rzemieniuk 1991, s. 216).

W 1885 roku istniał tutaj mały tartak parowy zatrudniający l pracownika. W 1888 powstała fabryka mebli giętych założona przez Wilhelma Gebethnera z Warszawy. Produkowała ona meble składane, letniskowe, salonowe, wojskowe, drabiny itp. W 1906 roku zatrudniała 63 robotników (B.Mikulec 1984, s. 66 i 70).

W 1920 roku folwark tutejszy należał do dóbr adamowskich Witolda Łosia. Według spisu z 1921 roku we wsi było 116 domów i 790 mieszkańców, w tym 19 Żydów i l Ukrainiec, natomiast folwark liczył 3 domy i 95 mieszkańców, wyłącznie Polaków (Skorowidz.....t. IV. s. 126). W 1929 roku Witold i Maria Łosiowie posiadali tutaj 612 ha ziemi. We wsi była fabryka mebli giętych, dwie papiernie i dwa młyny wodne (Ks. Adr. 1929, s. 501). W 1936 roku wybudowano tu kolejny młyn wodny (ZAiBwP, t. 48, s. 3).

Podczas okupacji hitlerowskiej Niemcy zamierzali 29/30 czerwca 1943 roku wysiedlić wieś, lecz mieszkańcy w porę ostrzeżeni zdołali uciec w lasy. 20 czerwca 1944 roku żandarmeria zastrzeliła 3 mieszkańców wsi (Biuletyn GKBZHwP, t. IX, s. 252).

W latach 1948-49 wybudowano w Bondyrzu drewniany kościółek p.w. Opatrzności Bożej, według projektu inż. Adama Klimka. Jest to kościół drewniany, jednonawowy, w stylu zakopiańskim, szalowany. Przy prezbiterium mieści się zakrystia, a nad nawą wieżyczka na sygnaturkę. Obok kościoła znajduje się drewniana dzwonnica z 1971 roku. Kościół wyświęcił w 1951 roku biskup Piotr Kałwa. 30 września 1975 roku biskup lubelski Bolesław Pylak erygował w Bondyrzu parafię rzymskokatolicką (M. Zahajkiewicz 1985, s. 393), a około 1978 roku założono cmentarz grzebalny o powierzchni 0,55 ha (D. Kawałko 1994, s. 13).

Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego

Józef Niedźwiedź Wydanie pierwsze Zamość 2003

 

Bondyrz na mapach Google

 

  

Wójt gminy zaprasza


    Wójt Gminy Adamów
    Dariusz Szykuła

W sprawach skarg i wniosków przyjmuje interesantów w każdy wtorek:

od 7:00 do 14:00

Zobacz również

wersja językowa

Kalendarz

październik 2020
Pn
Wt
Śr
Cz
Pt
So
Ni
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31

Zegar

  • :
  • :
Akceptuję

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Plików Cookies.